Een langgekoesterde wens
Het Kehlsteinhaus, ook bekend als het Eagle’s Nest, stond al jaren op mijn lijst van plekken die ik ooit wilde zien. Mijn interesse in de Tweede Wereldoorlog gaat ver terug en komt voort uit historische nieuwsgierigheid, zeker niet uit bewondering. Hoe heeft het allemaal kunnen gebeuren? Welke gebeurtenissen en beslissingen leidden tot een van de donkerste periodes uit onze geschiedenis?
Die belangstelling heb ik grotendeels van mijn vader. Hij wakkerde mijn interesse in geschiedenis al aan toen ik jong was. In 2013 is hij overleden. Het Kehlsteinhaus had ik graag samen met hem bezocht: rondlopen, de geschiedenis bespreken en met eigen ogen zien wat we alleen uit boeken, documentaires en films kenden. Dat is er nooit van gekomen. Daarom had deze dag voor mij een persoonlijke betekenis, en ik was blij dat ik hem met Lynn kon delen.
Vroeg op pad naar de Obersalzberg
Tijdens onze vakantie verbleven we in Inzell, in Beieren. Van daaruit trokken we een dag uit voor het Kehlsteinhaus, de plek van de voormalige Berghof en het documentatiecentrum op de Obersalzberg.
Om de drukte voor te zijn, namen we de eerste bus van de ochtend. Zoals wel vaker waren we veel te vroeg. Op de Obersalzberg was het nog rustig, er was genoeg parkeerplek en van de grote groepen die later op de dag zouden komen, was nog niets te merken. We trokken alvast onze wandelschoenen aan, want we wisten nog niet hoeveel we boven zouden lopen.
Speciale bussen rijden over de ongeveer 6,5 kilometer lange Kehlsteinstraße, die in de jaren dertig speciaal voor het Kehlsteinhaus werd aangelegd. De rit was al een belevenis: de weg slingert langs steile hellingen en door tunnels, en onderweg zie je steeds meer van de bergen.
Met de historische lift door de berg
Voor het laatste stuk kun je via een wandelpad omhoog lopen of de historische lift nemen die dwars door de berg gaat. Wij kozen voor de lift.
Eerst loop je door een tunnel van 124 meter, diep de berg in. Aan het eind staat de lift, met een interieur dat grotendeels bekleed is met gepolijst messing. Hier had ik naar uitgekeken. De tunnel en de lift kende ik van talloze historische foto’s en documentaires.
De lift brengt je ongeveer 124 meter omhoog, rechtstreeks het Kehlsteinhaus in. Het is een opmerkelijk stukje techniek uit 1938 dat ondanks verschillende moderniseringen zijn historische uitstraling heeft gehouden. Foto’s van de binnenkant hebben we niet kunnen maken. Jammer, want ik had hem graag laten zien.
Een gebouw met een beladen verleden
Toen we uit de lift het Kehlsteinhaus binnenstapten, was mijn eerste gedachte verrassend eenvoudig: ik had het groter verwacht. Door alle beelden had ik me een veel groter gebouw voorgesteld. In werkelijkheid is het vrij compact. Interessant was het er niet minder om.
We liepen rustig door de eetzaal, over het terras en langs de open haard. Het Kehlsteinhaus werd in 1938 gebouwd in opdracht van Martin Bormann, als representatief ontvangstgebouw voor het naziregime. Hitler kwam er zelden en de grote beslissingen werden elders genomen, maar het hoorde wel bij het machtscomplex op de Obersalzberg. Lager op de berg lag de Berghof.
Het was een vreemde gewaarwording om hier rond te lopen. Je staat in een gebouw dat verbonden is met een regime dat verantwoordelijk was voor oorlog, vervolging en de dood van miljoenen mensen, en tegelijk kijk je door de ramen uit over een schitterend berglandschap. Ik bleef regelmatig even staan bij wat ik zag.
Op dat moment dacht ik aan mijn vader, en het raakte me meer dan ik vooraf had verwacht. Dat maakt historische plekken bezoeken voor mij waardevol. Je kunt erover lezen en documentaires kijken, maar er zelf staan is een andere ervaring.
Wandelen rond het Kehlsteinhaus
Na het gebouw wilden we de omgeving verkennen. We volgden een van de wandelpaden die vanaf het Kehlsteinhaus verder de bergen in lopen en lieten de drukte al snel achter ons. Smalle paden, rotsachtige stukken en wijde vergezichten: precies het landschap waar Lynn en ik graag wandelen.
Na een flink stuk liep de route over de rotsen verder omhoog. Daar begon het voor ons pas echt leuk te worden: een beetje klimmen en klauteren, af en toe stilstaan en om ons heen kijken. Wat een natuur.
Het liefst waren we doorgelopen naar de volgende top, maar er stond die dag nog meer op het programma. We hielden het bij het eerste deel van de route en liepen na nog wat klauteren terug naar het Kehlsteinhaus.
Even opwarmen met chocolademelk
De zon scheen volop, maar boven was het fris. Het was onder de tien graden en door de koude wind voelde het nog kouder. Een warme chocolademelk met een gebakje was meer dan welkom, en Dribbel en Misty waren natuurlijk ook van de partij.
Na de pauze liepen we via het wandelpad naar de bushalte in plaats van opnieuw de lift te nemen. Met de bus gingen we terug naar de Obersalzberg, voor het volgende onderdeel van de dag.
Op zoek naar de voormalige Berghof
Een bezoek aan de Obersalzberg was voor mij niet compleet zonder de plek van de Berghof, het buitenverblijf waar Hitler in de jaren dertig en tijdens de oorlog veel tijd doorbracht. Anders dan het Kehlsteinhaus was dit een belangrijke plek binnen het regime. Hitler ontving hier politieke leiders en diplomaten, en er werden besprekingen gevoerd met grote gevolgen voor Europa.
De plek wordt nauwelijks aangegeven en er zijn bijna geen wegwijzers. Ik wist ongeveer waar de Berghof had gestaan, en met hulp van navigatie vonden we de locatie. Van het gebouw zelf is vrijwel niets over.
Dat heeft een reden. De Berghof begon als een kleiner landhuis dat Hitler in 1928 huurde en in 1933 kocht. Daarna werd het uitgebreid tot het grote buitenverblijf dat je op historische foto’s ziet. Bij een Brits bombardement op 25 april 1945 raakte het zwaar beschadigd en enkele dagen later stak de SS het in brand. De ruïne werd in 1952 op last van de Amerikaanse militaire autoriteiten opgeblazen. Wat overblijft, is een deel van de keermuur aan de zuidelijke helling. Dat staat ook op het informatiebord bij de plek.
Waar ooit een groot gebouw stond, groeien nu bomen en struiken. Zonder voorkennis zou je waarschijnlijk niet beseffen wat hier is gebeurd. Pas als je oude foto’s naast de omgeving legt, herken je de ligging. Ik begrijp de terughoudendheid rond deze plek. De geschiedenis moet verteld blijven worden, zonder dat de plek verandert in een plek waar het naziregime wordt verheerlijkt.
Dokumentation Obersalzberg
Het documentatiecentrum, de Dokumentation Obersalzberg, was een goede afsluiting. De vaste tentoonstelling laat zien hoe de Obersalzberg veranderde van een rustige berggemeenschap in een machtscentrum van het naziregime. Ze staat uitgebreid stil bij de opkomst van het nationaalsocialisme, de propaganda, de oorlog en de vervolging en vernietiging van miljoenen mensen.
Wat ik vooral interessant vond, is dat de tentoonstelling verder kijkt dan de bekende gebeurtenissen. Ook de oorspronkelijke bewoners van het gebied komen aan bod, net als de veranderingen die het regime teweegbracht en de manier waarop de omgeving zich na de oorlog ontwikkelde. Daardoor krijg je een veel vollediger beeld. Het museum is modern ingericht, met veel informatie, historische documenten en beeldmateriaal.
Een deel van het ondergrondse bunkerstelsel is te bezoeken. De sfeer is er heel anders dan boven op de berg: je loopt door gangen tussen betonnen muren die bij het complex hoorden. We namen er uitgebreid de tijd voor.
Eigen foto’s van het museum kan ik niet publiceren: fotograferen voor privégebruik mag, maar voor publicatie gelden aanvullende voorwaarden. Ga je zelf naar het Kehlsteinhaus, maak dan ook tijd vrij voor het documentatiecentrum. Het geeft de context om te begrijpen wat zich hier heeft afgespeeld.
Een dag die me zal bijblijven
Toen we aan het eind van de dag terugliepen naar de auto, was ik nog onder de indruk van alles wat we hadden gezien. Het Kehlsteinhaus stond jaren op mijn lijst, en de dag deed meer met me dan ik vooraf had verwacht. Dat had ook te maken met mijn vader, die ik die dag miste.
Tegelijk ben ik blij dat ik het met Lynn heb beleefd. We bezochten historische plekken en wandelden door de natuur van de Beierse Alpen.
Wat ik vooral onthoud, is hoe dicht die twee werelden bij elkaar liggen. Een omgeving die nu rust en schoonheid uitstraalt, was ooit het decor van een van de donkerste hoofdstukken uit onze geschiedenis.
Gaan Lynn en ik nog eens terug? Dat denk ik zeker. We hebben nog een wandeling naar de volgende top tegoed.